సాష్టాంగ నమస్కారం అంటే ఏమిటి?

• ఎందుకు చేయాలి? శాస్త్రం చెప్పే ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలు, నియమాలు మరియు మహిమ

భారతీయ సనాతన ధర్మంలో భగవంతుని పట్ల భక్తి, వినయం, శరణాగతి వ్యక్తం చేయడానికి అనేక విధానాలు ఉన్నాయి. వాటిలో అత్యంత పవిత్రమైనది, పరిపూర్ణమైనది సాష్టాంగ నమస్కారం లేదా అష్టాంగ నమస్కారం. దేవుని సన్నిధిలో తన అహంకారాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, సంపూర్ణ శరణాగతితో చేసే ఈ నమస్కార విధానం వేల సంవత్సరాలుగా హిందూ సంప్రదాయంలో కొనసాగుతోంది.

“అష్ట” అంటే ఎనిమిది, “అంగాలు” అంటే శరీర భాగాలు. శరీరంలోని ఎనిమిది అంగాలతో భగవంతునికి నమస్కరించడం వల్ల దీనిని అష్టాంగ నమస్కారం అంటారు. కాలక్రమేణా దీనినే ప్రజలు సాష్టాంగ నమస్కారం అని పిలవడం ప్రారంభించారు.

శాస్త్రం చెప్పే అష్టాంగ నమస్కారం

ధర్మశాస్త్రాలలో అష్టాంగ నమస్కారాన్ని ఈ విధంగా వివరించారు:

“ఉరసా శిరసా దృష్ట్యా
మనసా వచసా తథా
పద్భ్యాం కరాభ్యాం జానుభ్యాం
ప్రణామోష్టాంగ ఈరితః”

ఈ శ్లోకం ప్రకారం అష్టాంగ నమస్కారంలో భాగమైన ఎనిమిది అంగాలు ఇవి:

1. ఉరసా (ఛాతీ)

ఛాతీ భాగం నేలను తాకేలా వంగి నమస్కరించాలి. ఇది సంపూర్ణ శరణాగతికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.

2. శిరసా (తల లేదా నుదురు)

తల వంచి, నుదుటిని నేలకు తాకించడం ద్వారా అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు సూచిస్తుంది.

3. దృష్ట్యా (దృష్టి లేదా కళ్ళు)

కళ్ళు మూసుకుని భగవంతుని రూపాన్ని మనసులో దర్శించాలి. భౌతిక ప్రపంచం నుంచి మనస్సును దైవంపై కేంద్రీకరించడమే దీని ఉద్దేశ్యం.

4. మనసా (మనసు)

కేవలం శరీరంతోనే కాకుండా, సంపూర్ణ భక్తి భావంతో, మనస్పూర్తిగా నమస్కరించాలి.

5. వచసా (వాక్కు)

భగవంతుని నామస్మరణ చేస్తూ నమస్కరించాలి. “ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” వంటి మంత్రాలను జపించడం ఉత్తమంగా భావిస్తారు.

6. పద్భ్యాం (పాదాలు)

రెండు పాదాలు నేలను తాకేలా ఉండాలి. మన జీవన ప్రయాణాన్ని ధర్మ మార్గంలో నడిపించమని భగవంతుని ప్రార్థించడం దీని అంతరార్థం.

7. కరాభ్యాం (చేతులు)

రెండు చేతులను నేలపై ఉంచి నమస్కరించాలి. మన కర్మలను భగవంతునికి అర్పించినట్లు ఇది సూచిస్తుంది.

8. జానుభ్యాం (మోకాళ్లు)

రెండు మోకాళ్లు నేలను తాకాలి. ఇది వినయానికి, విధేయతకు సంకేతంగా పరిగణించబడుతుంది.

ఎందుకు సాష్టాంగ నమస్కారం చేయాలి?

మనిషి జీవితంలో జరిగే చాలా తప్పులు ఈ ఎనిమిది అంగాల ద్వారానే జరుగుతాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. కళ్ళతో చూడకూడనివి చూడటం, నోటితో చెడు మాటలు మాట్లాడటం, కాళ్లతో తప్పు మార్గంలో నడవడం, చేతులతో అన్యాయం చేయడం, మనసులో చెడు ఆలోచనలు కలిగించడం వంటి దోషాల నుంచి విముక్తి పొందేందుకు భగవంతుని ముందు సంపూర్ణ శరణాగతి వ్యక్తం చేస్తూ సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తారు.

ఈ నమస్కారం ద్వారా భక్తుడు ఇలా ప్రార్థిస్తాడు:

“ప్రభూ! నా శరీరం, నా మనసు, నా ఆలోచనలు, నా కర్మలు అన్నీ నీకే సమర్పితం. ఇకపై వీటి ద్వారా తప్పు జరగకుండా నన్ను కాపాడు.”

సాష్టాంగ నమస్కారం చేసే సమయంలో పాటించాల్సిన నియమాలు

ఎక్కడ చేయాలి?

దేవాలయంలో గర్భగుడికి ఎదురుగా, దేవుడికి మరియు ధ్వజస్తంభానికి మధ్యలో సాష్టాంగ నమస్కారం చేయకూడదు. ధ్వజస్తంభం వెనుక భాగంలో నిలబడి నమస్కరించడం శాస్త్రోక్తం.

ఎవరు చేయాలి?

సాంప్రదాయ ధర్మశాస్త్రాల ప్రకారం సాష్టాంగ నమస్కారం పురుషులు చేయాలని పేర్కొనబడింది.